Bài nói chuyện với Nhóm Nghiên Cứu tại Sài G̣n

(ngày 20.7.1999)

 

I. Nhập đề

1. Lịch sử ơn tu tŕ ḍng Mến Thánh Giá.

2. Hiểu biết để yêu mến.

3. Một nhiệm vụ cần thiết.

II. Bàn về việc t́m hiểu

1. Nhận xét về một vài tác giả.

2. Nhận xét về việc t́m hiểu.

Kết luận

Một vài góp ư về việc huấn luyện nữ tu và về Nhóm Nghiên Cứu.

 

« »

 

I. Nhập đề

 

H́nh như không ít nữ tu MTG hoặc chẳng biết ǵ hoặc biết rất ít về đấng sáng lập ḍng ḿnh và nhất là về lịch sử ḍng ḿnh. Đây là một chuyện đáng tiếc và đáng trách ! Sự hiểu biết đây không chỉ là một sự hiểu biết thuần túy trí thức, nhưng c̣n là và nhất là một sự hiểu biết hiện sinh cần thiết cho một nữ tu MTG. Nếu ơn tu tŕ ḍng MTG ví được như một hạt giống gieo vào đời ḿnh, th́ cần phải vun xới đời ḿnh nên một mảnh đất mầu mỡ, đừng để khô cằn như đất sỏi v́ không hiểu biết ǵ, đừng để mọi thứ hiểu biết vô dụng khác làm cỏ lùng, gai góc nơi ḿnh, v.v.

 

1. Lịch sử ơn tu tŕ ḍng MTG.

Để cứu độ con người, Thiên Chúa đă chuẩn bị lâu dài, qua việc chọn lựa tổ phụ Abraham, một dân riêng, với sự dẫn dắt tiệm tiến, bằng các Tổ Phụ, các Ngôn Sứ, từ thế hệ này sang thế hệ khác, từ biến cố này sang biến cố nọ, Thiên Chúa đă d́u dắt con người đến Con Một của Ngài, vị Cứu Thế.

Toàn bộ những sự kiện ấy, chúng ta quen gọi là « Lịch sử ơn cứu chuộc » trong các bộ môn thần học.

Thiên Chúa không có lịch sử, nhưng khi Thiên Chúa đến với con người th́ Ngài hành động trong không gian và thời gian. Thiên Chúa của chúng ta là Thiên Chúa nhập thể. Cũng vậy, ơn Thiên Chúa ban cho con người th́ vào không gian và thời gian.

Ḍng MTG là một ơn Thiên Chúa ban. Ơn tu tŕ đó có lịch sử của nó. V́ ơn tu tŕ đó đến từ Thiên Chúa, nên ta gọi được mà không có chi quá đáng là « Lịch sử thánh ḍng MTG ».

T́m hiểu về Đức cha Lambert de la Motte và lịch sử ḍng MTG là t́m hiểu lịch sử một ơn Thiên Chúa, ơn tu tŕ ḍng MTG.

Các nữ tu MTG hôm nay là những kẻ thừa tự một gia sản. T́m hiểu « Lịch sử ơn ḍng MTG » là t́m hiểu gia sản mà ḿnh thừa hưởng từ nơi kẻ khác, nhờ ḷng yêu thương của Thiên Chúa đối với ḿnh. T́m hiểu ở đây sẽ là biết đến những sự kiện đă xảy ra và những con người đă đi qua mà Thiên Chúa đă dùng đến để ban và làm phát triển « Ơn ḍng MTG ». Không t́m hiểu lịch sử này, nếu không dám nói là quăng ngọc […], th́ cũng tiếc nuối mà than được rằng : « Ngọc kia chẳng dũa chẳng mài, cũng thành vô dụng cũng hoài ngọc đi. »

 

2. Hiểu biết để yêu mến.

Ở Pháp, mỗi lần mùa nắng trở về, vào cuối xuân sang hạ, cây cerisiers lại ra trái đỏ thắm trong vườn. Trong xóm, có mấy cụ già thường hái trái cerises làm mứt đem cho cha xứ. Đó là cách yêu thương lo lắng cho cha xứ của quư cụ.

Cũng là yêu thương, nhưng cách thức bày tỏ, diễn ta hay trao đạt t́nh cảm th́ khác nhau.

Đối với các nữ tu MTG, Thiên Chúa trao đạt t́nh yêu của Ngài bằng cách gọi họ tuyên khấn trong hội ḍng. Lời đầu tiên khi lập ḍng nơi Đức cha Lambert de la Motte là lời xác nhận ấy :

« Thầy cả Vicariô Gênêralê đă thưa ta về sự chị em đă có lời riêng khấn cùng Đức Chúa Lời giữ ḿnh sạch sẽ lọn đời, th́ Thầy lấy làm mừng rỡ bội phần ; v́ khấn lời trọng làm vậy là chính dấu thật Đức Chúa Lời có ḷng thương yêu các chị em hơn các bổn đạo nữ khác. » (Phép nhà chị em Mến Câu Rút Đức Chúa Jêsu, Kẻ Sở, 1907).

Muốn biết được Thiên Chúa yêu thương ḿnh như thế, nữ tu MTG cần hiểu trước tiên ḍng MTG là « cái cách » yêu thương, lo lắng của Ngài đối với ḿnh. Bởi thế, hiểu biết ḍng ḿnh cùng đấng sáng lập ḍng ḿnh sẽ trở nên hiểu biết chính đường lối mà Thiên Chúa đối xử với ḿnh. Sự hiểu biết đó sẽ nẩy sinh ra nhiều hiểu biết khác rất cần thiết cho sự quân b́nh và phát triển đời tu :

- Hiểu biết và chấp nhận cùng yêu thương chính con người ḿnh, trong ánh sáng t́nh yêu của Thiên Chúa đă đối với ḿnh. Đây không chỉ là một thứ tự tin đơn giản, nhưng là một sự khiêm tốn, yêu mến chân lư, đem lại hoà giải và hài hoà cho chính bản thân ḿnh. Từ đó, đời tu nên thanh tịnh và góp phần xây dựng tích cực cho đời sống cộng đoàn.

- Hiểu biết, thông cảm và yêu thương các chị em đồng tu, cho dù họ chỉ mới tạm biết đọc biết viết.

- Hiểu biết đấng sáng lập cùng mọi kẻ đă xây dựng, ǵn giữ và phát triển ḍng. « Vô tri, bất mộ ». Hiểu biết những người đă đi trong sự hướng dẫn và t́nh yêu của Thiên Chúa th́ sẽ yêu mộ họ.

 

3. Một nhiệm vụ cần thiết.

Việc hiểu biết về đấng sáng lập, Đức cha Lambert de la Motte, đối với các nữ tu MTG, không phải là một chuyện nhất thời hay phụ thuộc. Trái lại, đó là một nhiệm vụ quan trọng.

Đặc sủng tu tŕ của MTG không nằm nơi thánh Vinh-Sơn, thánh Phanxicô hay một đấng nào khác, nhưng nằm ở nơi Đức cha Lambert de la Motte và những trang lịch sử của ḍng. Việc hiểu biết ở đây là ḷng tôn trọng, yêu mến đón nhận và phát triển đặc sủng Thiên Chúa ban cho ḿnh.

Nói theo kiểu xă hội, ḿnh hăy giữ lấy sự tự trọng, sống với chính con người ḿnh, tránh mất gốc hay ngoại lai.

MTG khác với Nữ Tử Bác Ái ở chỗ nào ?

MTG khác với nữ tu Đa Minh ở chỗ nào ?

MTG khác với nữ tu Camêlô ở chỗ nào ?

Chúng tôi muốn nói : « Nữ tu MTG, hăy trở nên nữ tu theo như ơn Thiên Chúa đă gọi các chị ! »

Được như thế, phải thấy rằng sự hiểu biết đấng sáng lập cùng ḍng của ḿnh là một nhiệm vụ quan trọng, không thể thiếu được. Mặc chiếc áo ḍng vào, ḿnh chưa hẳn đă là nhà tu khi trong ḷng ḿnh, ḿnh không biết ḿnh là ai cả.

 

 

II. Bàn về việc t́m hiểu

 

Việc t́m hiểu mà chúng ta muốn bàn nơi đây có thể chia ra làm hai phần rơ rệt, phân biệt nhưng liên hệ với nhau :

- Đức cha Lambert de la Motte, đấng sáng lập ḍng MTG.

- Lịch sử ḍng MTG.

 

1. Nhận xét về một vài tác giả.

Khi Đức cha Lambert de la Motte rời Pháp đi truyền giáo tại Đông Nam Á và Hội Thừa Sai Paris được thành lập, vần đề in ấn và phát hành đă thịnh vượng bên Âu châu. Hội Thừa Sai Paris rất ư thức tầm quan trọng của phương tiện truyền thông đại chúng này. Do đó, Hội Thừa Sai Paris đă cho phổ biến nhiều tin tức về công việc của các thừa sai đă được sai đi, từ những tờ giấy nhỏ mọn đến những cuốn sách cả mấy trăm trang.

Vào giai đoạn đầu này, tác phẩm của Jacques de Bourges là tác phẩm về Đức cha Lambert de la Motte đáng được lưu ư.

Tuy nhiên, để có được những ấn phẩm về tiểu sử Đức cha Lambert de la Motte, theo hiểu biết riêng của chúng tôi, th́ phải chờ đến cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX với những công tŕnh của linh mục Adrien Launay, quản nhiệm kho thư văn Hội Thừa Sai Paris. Ngài từ trần năm 1927, trước khi tác phẩm « Mission du Tonkin. Documents Historiques, tome 1 » được ấn hành xong.

Trong những tác phẩm của ngài, chúng ta có được không những tiểu sử của Đức cha Lambert de la Motte mà c̣n một số chi tiết về lịch sử ḍng MTG buổi ban đầu nữa.

Hai vị quản nhiệm kho thư văn của Hội Thừa Sai Paris khác đă có in ấn và có đề cập chút ít tới Đức cha Lambert de la Motte là linh mục Jean-Joseph Rouseille và linh mục Henri Sy.

Vào thời của chúng ta, linh mục Jean Guennou cũng đă có nhiều bài viết về Đức cha Lambert de la Motte và ḍng MTG. Tuy nhiên, khi đọc tác giả này, chúng ta sẽ gặp khó khăn nhiều khi muốn t́m lại nguồn tài liệu mà ngài đă sử dụng.

Tác giả Jacqueline Bernard cũng viết một bài về Đức cha Lambert de la Motte. Bài của tác giả là một bài thuyết tŕnh, quá tóm gọn, có tính cách tổng hợp (synthèse), khó thỏa măn cho những ai muốn t́m biết những chi tiết về cuộc đời đấng sáng lập ḍng MTG tại Việt Nam.

Vẫn theo hiểu biết riêng của chúng tôi, tác giả duy nhất đă xuất bản tiểu sử của Đức cha Lambert de la Motte là Henri de Frondeville. Năm 1924 trong báo « Histoire des Missions », số 3. Và năm sau, 1925, thành sách riêng với một số sửa chữa quan trọng tại chương I. Vẫn giữ tựa đề : « Pierre Lambert de la Motte, Évêque de Béryte… ».

Hiện nay, Hội Thừa Sai Paris và cả chúng ta nữa đang chờ đợi công tŕnh của nữ sử gia, bà Françoise Buzelin, về Đức cha Lambert de la Mote sẽ ra đời quăng 2 hoặc 3 năm tới.

Riêng về lịch sử ḍng MTG, chúng tôi chỉ biết có luận án của linh mục Đinh Thực và công tŕnh cao học của anh Leveau Arnaud tại Paris 1996. Hai nhà nghiên cứu trên cho chúng ta một số hiểu biết về lịch sử ḍng MTG tại Việt Nam. Từ chỗ đó, chúng ta c̣n có thể bổ túc thêm rất nhiều để hiểu biết đầy đủ hơn về lịch sử trên 300 năm của ḍng MTG tại Việt Nam với rất nhiều chi nhánh, hay đúng hơn « địa phận » khác nhau.

 

2. Nhận xét về việc t́m hiểu.

Chúng ta có thể tŕnh bày cho xă hội hôm nay về Đức cha Lambert de la Motte và lịch sử ḍng MTG dưới hai nhăn quan : sử học và tu đức học.

Để việc tŕnh bày của chúng ta cho con người ngày nay được có giá trị, khả năng trí thức của chúng ta cần đạt được một tầm mức nào đó hoặc về sử học hoặc về tu đức học. Một bài thuyết giáo đạo đức trong nhà thờ hẳn là có giá trị đối với con chiên bổn đạo, xong chưa hẳn là có giá trị đối với những con người đang đi t́m những ǵ có tính khoa học ngày hôm nay.

Một điều chắc chắc là muốn t́m hiểu về Đức cha Lambert de la Motte và lịch sử ḍng MTG thỉ phải có thời gian ở Pháp. Pháp là quê hương của Đức cha Lambert de la Motte, đấng sáng lập ḍng, và là nơi phát xuất các thế hệ điểu khiển ḍng cho tới thời đại sau cùng này, tức các giám mục. C̣n Tây Ban Nha th́ có lẽ không có ǵ quan trọng, v́ các giám mục ḍng Đa Minh Tây Ban Nha không nâng đỡ ḍng MTG.

Ở Pháp, v́ c̣n là nơi lưu trữ gần như hoàn toàn các sử liệu về ḍng MTG cũng như Đức cha sáng lập và các đức cha điều khiển ḍng sau này. Đương nhiên, chúng ta phải t́m đến vô số các tài liệu liên quan chưa hề được xuất bản ra, mà hiện nay c̣n nằm đâu đó trong các kho thư văn tại Hội Thừa Sai Paris, tại Thư viện Quốc gia Pháp, và tại nhiều kho lưu trữ thư liệu tại Pháp. (Ấy là chưa nói tới thư viện Vaticanô tại Roma, Ư).

Ngoài ra, cũng phải biết rằng một số tác phẩm in ra hồi thế kỷ XVII, chúng ta phải trực tiếp đến đọc nơi các thư viện lưu trữ các tác phẩm này, nghĩa là không thể t́m thấy ở nơi khác hay xin được bản photocopy một cách dễ dàng.

Việc t́m hiểu này đ̣i hỏi chúng ta phải khá ngoại ngữ Pháp, và đặc biệt quen thuộc với tiếng Pháp thế kỷ XVII, với lối viết tay của mỗi tác giả. Phải có thời gian chúng ta mới quen được việc đọc và hiểu các tài liệu lưu trữ này. Hiểu tiếng latinh cũng là một điều rất hữu ích trong việc t́m hiểu.

Điều kiện vật chất cho việc t́m hiểu được đề cập nơi đây không phải là nhỏ bé. Lấy ví dụ điển h́nh trường hợp cá nhân của chúng tôi : từ nơi tôi sống đến Paris cách đó độ 700 km, vấn đề di chuyển (xe hơi, máy bay, xe lửa …) đ̣i hỏi phí tổn nào đó (khoảng 800 francs). Một ngày ăn ở tại Paris, với điều kiện rất ưu tiên của các linh mục, cũng là rất mắc mỏ đối với các nơi khác (trung b́nh là 350 francs). Với một kẻ không chuyên, chỉ có tính cách cá nhân và tài tử như tôi, thực hiện việc nghiên cứu như thế đôi khi trở thành một tṛ chơi nhiều tốn kém.

 

 

Kết luận

 

Sau khi nhận xét và tŕnh bày một vài ư tưởng riêng trên đề tài : « Sự hiểu biết về đấng sáng lập và ḍng MTG », chúng tôi xin được nêu ra đây một vài gợi ư cụ thể. Những gợi ư này có t́nh cách cá nhân và tiên nghiệm (a priori), v́ chúng tôi không có sự liên hệ trực tiếp và cụ thể với bất kỳ một cộng đoàn MTG nào.

Vài góp ư của chúng tôi nh́n tới 2 vần đề cụ thể sau : việc huấn luyện nữ tu, và, Nhóm Nghiên Cứu tại Sài G̣n.

 

1, Việc huấn luyện nữ tu.

Chúng tôi không phải là nhà sư phạm chuyên môn về việc giáo dục hay đào tạo, lại càng không biết ǵ về việc huấn luyện nữ tu. Công việc giảng dạy tại đại học của chúng tôi hiện nay nằm ở lănh vực nghiên cứu và hướng dẫn nghiên cứu, hơn là đào tạo. Do đó, lời chúng tôi nơi đây có ư trao đổi với ai có trách nhiệm giao dục mà thôi.

Trong việc huấn luyện nữ tu MTG và cả những ai đang t́m hiểu đời tu MTG, môn học về đấng sáng lập ḍng và ḍng MTG chắc chắn phải có một chỗ đứng quan trọng. Việc học hỏi này không chỉ dừng lại ở mức độ trí thức, nhưng phải đi xa, đi sâu hơn nữa. Mục đích không phải là để tạo những người thông hiểu về Đức cha Lambert de la Motte và ḍng MTG, nhưng là giúp họ sống đúng ơn gọi MTG. Giai đoạn truyền đạt kiến thức, tức ở mức độ trí thức, là điều cần thiết, nhưng giai đoạn kế tiếp là giai đoạn hội nhập hay cảm nhận ơn gọi MTG mới là mục tiêu việc huấn luyện này.

Đương nhiên, để đạt mục tiêu trên, việc học hỏi về đấng sáng lập và ḍng ḿnh cần kéo dài nhiều năm, và dưới nhiều h́nh thức : đề tài suy niệm, bài đọc chung kỳ Mùa Chay Thánh, v.v.

 

2, Nhóm Nghiên Cứu tại Sài G̣n.

Tuy không biết nhiều về Nhóm Nghiên Cứu, chúng tôi vẫn đoán rằng các chị đă thực hiện được nhiều việc quan trọng và có một vài tṛ hữu ích. Lịch sử ḍng MTG sau này sẽ nói đến Nhóm Nghiên Cứu của các chị.

Nơi đây, góp ư của chúng tôi chỉ giới hạn nơi công tác « nghiên cứu » của Nhóm, như tên gọi của Nhóm đă đề ra mà thôi. Chúng tôi xin góp ư về việc nghiên cứu của Nhóm qua h́nh ảnh b́nh thường của một phụ nữ Việt Nam như sau : đó là việc đi chợ, làm bếp và dọn bàn ăn trong nhà.

Thứ nhất là đi chợ t́m kiếm những món ăn, đồ ăn ḿnh cần. Việc t́m món ăn đôi khi phải chịu khó nhọc, mạo hiểm và may mắn nữa.

Thứ hai, sau khi đă có được đố ăn, sẽ làm bếp. Đây sẽ là công việc đ̣i hỏi tay nghề, khéo léo, khôn ngoan, tế nhị.

Sau cùng, việc thứ ba sẽ là việc tổng kết : dọn bàn ăn. Nếu ḿnh chỉ lo ăn cho ḿnh th́ ăn vụng cũng là ăn, nhưng dọn ăn cho người khác nữa th́ việc dọn bàn sẽ là việc phải lo.

Với h́nh ảnh tầm thường ấy, chúng ta nh́n đến việc nghiên cứu qua 3 giai đoạn sau :

- T́m kiếm : việc đầu tiên này thường đ̣i hỏi nhiều kiên nhẫn, phải đọc nhiều, theo dơi thời sự đề tài của ḿnh, v.v. Công việc đầu tiên này thường kết tụ thành một « thư mục » hay « nguồn tài liệu, » mà người ta thường in ở cuối cuốn sách.

- Tổng hợp : công việc đầu đă thể hiện khả năng của người nghiên cứu, nhưng công việc thứ hai mới thực đ̣i hỏi tŕnh độ của người nghiên cứu. Phải biết nhận xét, phân tích, so sánh và nhất là phê b́nh những ǵ ḿnh đă t́m kiếm được. Từ chỗ đó đến việc suy diễn, sáng tạo, tổng hợp. Bản lănh cá nhân và tài năng đặc thù sẽ thể hiện ra ở đây. Cũng tựa như cùng những thứ đồ, người th́ làm đĩa ăn ngon, kẻ th́ làm đĩa ăn … cũng vậy vậy.

- Tŕnh bày : nếu muốn chia sẻ công tŕnh nghiên cứu của ḿnh cho kẻ khác, phải biết tŕnh bày. Ví dụ : xưa gọi « Mến Câu Rút », nay mà gọi « Mến Câu Rút » th́ chẳng ai hiểu nữa. Đọc kinh kệ với văn từ Nhóm Phụng Vụ Các Giờ Kinh măi, nói ra và viết ra th́ cũng chỉ hợp và hiểu được trong giới đèn nến hương khói mà thôi. Đă một thời, giới nhà đạo mở miệng ra là ngôn ngữ của Nhóm Giáo Hoàng Học Viện Đà Lạt là Nhóm đă dịch các văn kiện Công Đồng Vaticanô II. Nghe măi những từ « quả thật, thật thế … » đâm chán cả Công Đồng Vaticanô II.

Do đó, việc tŕnh bày cần được lưu ư, nhất là cần ư thức rằng giới nhà đạo phải ra khỏi giới nhà đạo theo tinh thần rao giảng cho thế gian như Chúa Giêsu đă mong đợi.

Đó là đôi lời chân thành cùng quư chị. Xin cám ơn sự chú y của tất cả quư chị !

 

Sài G̣n, ngày 20.7.1999.

giusedaoquangtoan